بسيج يك حركت اجتماعي است كه در هر جامعه اي با توجه به فرهنگ آن جامعه و به اشكال مختلفي در اثر شرايط خاص بوجود مي آيد.

حتي در دوران صدر اسلام نيز به هنگام حمله كفار و منافقين عليه مسلمانان زماني كه فرمان تشكيل نيروي مبارز عليه آنها داده مي شود مسلمانان داوطلبانه در مساجد گردهم مي آمدند تا توان خود را از نظر نيروي انساني و تجهيزات نظامي براي مقابله با دشمنان اسلام بسيج كنند.

امام خميني (ره) در اين رابطه چنين مي فرمايند: «قضيه بسيج، همان مساله اي است كه در صدر اسلام بوده است اين مساله جديد نيست، در اسلام سابقه داشته است و چون مقصد ما اسلام است، بايد هر جواني يك نيرو باشد براي دفاع از اسلام و همه مردم و هر كسي در هر شغلي كه هست مهيا باشد براي جلوگيري از كفر و هجوم بيگانگان».

بر اساس آيه 40 سوره توبه و به منظور آمادگي همه جانبه از انقلاب اسلامي با بهره گيري از همه اقشار در سنين مختلف از نوجوان 12 ساله تا انسانهاي 70 ساله بسيج تشكيل شده است.

دفاع در آموزه هاي ديني ما، از مقدسات و ايدئولوژي اسلام ايجاب مي نمايد كه در مقابل خطراتي بالقوه و بالفعلي كه آن را تهديد مي كند به گونه اي منطقي و شيوه اي صحيح برخورد كرد و مقابله نمود.

بر اساس ايده و نگرش اسلامي و براساس آيه واعدولهم و ... و اينكه الزاماً بايستي كليه اقشار در مقابله با توطئه هاي دشمنان (داخلي و خارجي) از جمله توطئه هاي نظامي آماده باشند، ضرورت تشكيل بسيج تعيين مي شود.

امام خميني (ره) در مورد اهميت و ضرورت تشكيل بسيج فرمودند: «دفاع از اسلام و كشورهاي اسلامي امري است كه در مواقع خطر، تكليف شرعي و الهي و ملي است و برتمام قشرها و گروهها واجب است ».

همچنين اصل پيشگيري ايجاب مي كند كه امت اسلامي براي مقابله با هر گونه خطر احتمالي از سوي دشمنان اسلام در آماده باش كامل بسر برده و آمادگي دفاعي براي هرگونه خطري كه اسلام را به مخاطره افكند را داشته باشند.